Co jest zdrowsze – cukier czy słodzik?

Wiele osób zadaje sobie pytanie, czym lepiej słodzić napoje — cukrem czy słodzikiem? Mogłoby się wydawać, że istnieje wiele sprzecznych opinii na ten temat, w tym zdecydowanie przeważają pozytywne opinie o substancjach zastępczych. Jaka jest jednak prawda i czym powinno się słodzić, żeby nie miało to negatywnych skutków dla naszego zdrowia?

Wpływ cukru na zdrowie

Rezygnacja z cukru wymaga determinacji, ponieważ otacza nas on praktycznie z każdej strony. Liczne słodycze, tradycyjny cukier biały dostępny w każdym sklepie po niskiej cenie, owoce i ich przetwory — wszystko to sprawia, że ograniczenie jego spożycia staje się wyzwaniem. Przywykliśmy do jego stosowania, ale czy jest on zdrowy dla naszego organizmu? Cukier używany w dużych ilościach jest niewątpliwie szkodliwy dla zdrowia i prowadzi do odkładania się tkanki tłuszczowej, co bezpośrednio przekłada się na przyrost masy ciała.

Nadmierne spożycie sacharozy powoduje również szereg innych dolegliwości: nadciśnienie tętnicze, choroby układu krążenia, insulinooporność, a w konsekwencji cukrzycę typu 2. Warto więc ograniczyć jego spożywanie do minimum albo spróbować całkowicie z niego zrezygnować. Obecnie na rynku dostępne są zamienniki w postaci słodzików — produktów syntetycznych o zdrowszych właściwościach. Istnieją również alternatywy naturalne (np. cukier trzcinowy, stewia, cukier palowy), często jednak po znacznie wyższej cenie niż rafinowana sacharoza.

Słodzik jako alternatywa

Słodzik może się wydawać dobrą alternatywą, trzeba jednak pamiętać, że został stworzony głównie ze względu na osoby, które cukru w tradycyjnej postaci spożywać nie mogą. Najczęściej są to osoby chore na cukrzycę oraz te z nadwagą, ponieważ, jak wiadomo, sacharoza odpowiada za przybieranie na wadze. Cechą charakterystyczną słodzika jest niewielka kaloryczność bądź jej całkowity brak oraz to, że jest on wielokrotnie słodszy niż zwykły cukier, a także nie powoduje próchnicy. Pozwala również na kontrolowanie masy ciała przez obniżenie kaloryczności posiłków bez rezygnacji ze słodkiego smaku.

Czy jednak spożywanie słodzika jest rzeczywiście o wiele lepsze od spożywania zwykłego białego cukru? Z pewnością tak — jest zdrowszy, jednak trzeba pamiętać, że jak wszystko, również i słodzenie substancjami zastępczymi może posiadać negatywne skutki uboczne. Na rynku dostępne są różne rodzaje słodzików (aspartam, cyklaminiany, sacharyna, acesulfam K, sukraloza), które mogą wywoływać różne dolegliwości, jeżeli będzie się je stosować w nadmiernych ilościach. Co za dużo, to niezdrowo — nawet pozornie bezpieczny środek może zaszkodzić, jeżeli będzie się go stosować bez umiaru. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z fenyloketonurią, które muszą unikać aspartamu. Należy więc uważać i przestrzegać zalecanych norm dziennego spożycia (ADI — Acceptable Daily Intake) ustalonych przez organy regulacyjne.

Rodzaje słodzików i ich właściwości

Nie wszystkie słodziki są identyczne pod względem składu i działania. Oto najczęściej stosowane substancje słodzące:

• Aspartam — popularny słodzik o bardzo dużej słodyczy (ok. 200 razy słodszy od cukru), stosowany w napojach gazowanych i deserach, przeciwwskazany dla osób z fenyloketonurią
• Sacharyna — najstarszy syntetyczny słodzik (odkryty w 1879 r.), ok. 300–500 razy słodszy od sacharozy, może pozostawiać gorzkawy posmak
• Sukraloza — otrzymywana z cukru, ok. 600 razy słodsza, stabilna termicznie, nadaje się do pieczenia
• Stewia — naturalny słodzik roślinny, ok. 200–300 razy słodszy od cukru, pochodzący z liści Stevia rebaudiana
• Erytrytol i ksylitol — alkohole cukrowe o niskiej kaloryczności, dobrze tolerowane w umiarkowanych ilościach

Świadomy wybór między cukrem a słodzikiem

Jeżeli chcemy i lubimy słodzić cukrem, można to robić, podobnie ze słodzikiem — oczywiście jeżeli nie ma żadnych przeciwwskazań zdrowotnych. Wszystko jednak z umiarem. Słodzik z pewnością jest zdrowszy od cukru rafinowanego i tu nie ma żadnych wątpliwości, a obecnie dostępne substancje słodzące są dokładnie sprawdzane przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zanim trafią do sklepów. Warto też sięgać po naturalne zamienniki, a najlepiej zdecydowanie się ograniczyć spożycie słodzonych produktów albo nie słodzić wcale.

Dobrym rozwiązaniem jest stopniowe przyzwyczajanie kubków smakowych do mniejszej słodyczy — można to osiągnąć poprzez redukcję ilości substancji słodzącej o 10–20% co kilka tygodni. W przypadku kawy czy herbaty warto spróbować napojów bez dodatku słodzących substancji, co pozwoli lepiej docenić naturalny smak i aromat. Jeżeli jednak bez słodkiego nie możemy się obejść — alternatyw jest wiele, od stewii przez erytrytol po naturalne słodziki takie jak daktyle czy syrop z agawy.