W jaki sposób firma może chronić własność intelektualną? Istnieją dwa sposoby, które pozwalają ją zabezpieczyć. Każdy z nich ma swoje mocne strony, ale i pewne mankamenty.
Własność intelektualna — definicja
Własność intelektualna obejmuje wszelkie wytwory ludzkiego rozumu i wyobraźni. Terminem tym określamy to, co samo w sobie jest niematerialne, lecz może zostać wyrażone za pomocą materialnych nośników. Do takich wytworów należą pomysły, procedury, koncepcje znajdujące zastosowanie w literaturze, sztuce, nauce bądź przemyśle.
Ustalenie i udowodnienie, kto dysponuje prawem do własności intelektualnej, stanowi większe wyzwanie niż w przypadku własności materialnej, która odnosi się do konkretnych przedmiotów. Niemniej zarówno jedno, jak i drugie podlega regulacjom prawnym.
Przedsiębiorstwo, którego sukces opiera się na wykorzystaniu własności intelektualnej — na przykład innowacyjnej procedury czy metody produkcji — powinno tę własność odpowiednio zabezpieczyć. Sprawa ochrony własności intelektualnej wymaga wsparcia prawnika, a można się jej podjąć na dwa sposoby.
Prawo wyłączne — formy ochrony
Pierwszą z metod zabezpieczenia przed wykorzystaniem własności intelektualnej firmy jest prawo wyłączne. W przypadku wytworów kultury, takich jak dzieło literackie czy utwór muzyczny, są to prawa autorskie. Nie wymagają one wypełnienia formalności prawnych. Taka własność intelektualna od początku automatycznie podlega ochronie praw autorskich i jeśli zacznie z niej korzystać osoba do tego nieuprawniona, twórca może dochodzić sprawiedliwości przed sądem. Będzie musiał jedynie udowodnić własne autorstwo spornego wytworu oraz wykazać datę jego powstania.
Odmiennie przedstawia się sytuacja w przypadku wynalazków. Nie podlegają one ochronie z nadania — aby ją zyskać, trzeba wypełnić odpowiednie procedury. Wynalazek należy zgłosić do właściwego urzędu, by uzyskać patent. W przypadku starań o patent polski do Urzędu Patentowego RP należy złożyć podanie, opis wynalazku i jego skrót oraz zastrzeżenia patentowe. Jeżeli wniosek zostanie rozpatrzony pomyślnie, otrzymamy patent, który nadaje obowiązujące przez 20 lat prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zawodowy lub zarobkowy na terenie całej Polski.
Wzory użytkowe i znaki towarowe
Ochrona prawem wyłącznym dotyczy również wzorów użytkowych. Procedura starania się o tak zwane prawo ochronne przebiega analogicznie jak w przypadku patentu, ale okres działania ochrony wynosi już tylko 10 lat. Podobnie jest w przypadku znaków towarowych, jednak tutaj okres trwania ochrony może być przedłużany na kolejne 10-letnie okresy.
Wzór przemysłowy chroniony jest prawem z rejestracji. Żeby takie prawo uzyskać, należy złożyć podanie, ilustrację i opis wyjaśniający ilustrację wzoru. Taka ochrona udzielana jest maksymalnie na 25 lat, ale okres ten podzielony jest na 5-letnie odcinki.
Praktyczne aspekty ochrony prawnej
Decyzja o wyborze formy ochrony zależy od charakteru chronionego dobra oraz strategii przedsiębiorstwa. W przypadku dzieł twórczych automatyczna ochrona autorska zapewnia podstawowy poziom zabezpieczenia bez dodatkowych kosztów. W przypadku rozwiązań technicznych czy designu produktów konieczne staje się profesjonalne doradztwo pozwalające wybrać optymalną ścieżkę rejestracji i późniejszego egzekwowania praw.
Wiedza utajona — alternatywa
Rozwiązaniem alternatywnym ochrony wartości intelektualnej jest wiedza utajona. Polega ona na tym, że przedsiębiorstwo zachowuje poufność pewnych danych. Informacje technologiczne, techniczne, organizacyjne lub inne, które posiadają wartość gospodarczą, nie są podawane do wiadomości publicznej.
Taki system może oczywiście zawieść. Utrzymanie pewnych danych w tajemnicy bywa trudne i wymaga nieraz wysiłku oraz pomysłowości. Strategia ta ma jednak istotne zalety — nie trzeba spełniać żadnych wymagań formalnych, a poza tym taki sposób ochrony własności intelektualnej, w przeciwieństwie do prawa wyłącznego, nie przemija z czasem.
Kiedy wiedza utajona jest lepszym rozwiązaniem
Wiedza utajona sprawdza się szczególnie w sytuacjach, gdy ujawnienie szczegółów wynalazku w zgłoszeniu patentowym mogłoby umożliwić konkurencji ominięcie ochrony lub szybsze opracowanie alternatywnych rozwiązań. Klasycznym przykładem jest receptura Coca-Coli, której producent nigdy nie opatentował, lecz chroni ją jako tajemnicę handlową od ponad stulecia.
Utajnienie informacji wymaga jednak wdrożenia odpowiednich procedur wewnętrznych — od umów o zachowaniu poufności z pracownikami i kontrahentami, przez ograniczenie dostępu do wrażliwych danych, aż po systemy zabezpieczeń informatycznych. W przypadku naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwo może dochodzić roszczeń na podstawie przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Porównanie kosztów i ryzyk
Wybór między prawem wyłącznym a wiedzą utajoną wiąże się z analizą wielu czynników. Patent generuje koszty zgłoszenia, opłaty okresowe i wymaga publicznego ujawnienia wynalazku po upływie określonego czasu. Wiedza utajona nie wiąże się z bezpośrednimi kosztami administracyjnymi, ale wymaga ciągłych nakładów na zabezpieczenia i rodzi ryzyko utraty ochrony w przypadku wycieku informacji.
Długoterminowa ochrona wiedzy utajonej może okazać się bardziej ekonomiczna niż cykliczne przedłużanie rejestracji wzorów lub znaków towarowych, pod warunkiem jednak skutecznego utrzymania poufności. W praktyce wiele firm stosuje strategię mieszaną — chroni niektóre elementy patentami, inne utrzymuje w tajemnicy.
Dodaj komentarz