Czym jest smog i jak się przed nim chronić?

Na pewno zdajesz sobie sprawę z tego, że powietrze może być tak niebezpieczne jak dym tytoniowy. Wszechobecny smog mocno utrudnia życie, a w niektórych miastach ludzie chodzą w specjalnych maseczkach. Jak jednak chronić się przed zanieczyszczeniem powietrza i jak, co równie ważne, zapobiec jego pojawianiu się?

Czym jest smog i gdzie występuje?

Smog pojawia się w momencie kumulacji zanieczyszczeń w powietrzu, której sprzyja brak wiatru, mgła i inwersja termiczna. Rozróżniamy dwa główne typy tego zjawiska, różniące się składem chemicznym i okresem występowania.

Londyński smog siarkowy dominuje w okresie zimowym i wiąże się bezpośrednio z ogrzewaniem węglowym. W jego skład wchodzą dwutlenek siarki, tlenek węgla, sadza oraz pyły zawieszone PM10 i PM2,5. W Polsce problem ten dotyka szczególnie Kraków, Katowice oraz aglomerację śląską, gdzie emisja z pieców domowych nakłada się na zanieczyszczenia przemysłowe.

Smog fotochemiczny, charakterystyczny dla Los Angeles, powstaje latem w wyniku reakcji spalin samochodowych z promieniowaniem słonecznym. Zawiera węglowodory, tlenek węgla, tlenki azotu oraz ozon troposferyczny. Tego typu zanieczyszczenie intensyfikuje się w warunkach wysokiej temperatury i silnego nasłonecznienia.

Niezależnie od typu smog powoduje zaburzenia oddechowe, problemy z układem krążenia, podrażnienia spojówek i obniżenie odporności. Szczególnie narażone są osoby z przewlekłymi chorobami płuc, dzieci oraz seniorzy.

Dlaczego smog jest taki groźny?

Nawet jeśli zdajemy sobie sprawę z tego, że oddychamy powietrzem nie najlepszej jakości, często lekceważymy to. Myślimy, że problem zanieczyszczonego powietrza dotyczy tylko osób cierpiących na astmę lub inne choroby układu oddechowego. Smog stanowi tymczasem poważne zagrożenie, może zwiększać ryzyko zawału serca i udaru mózgu o kilkadziesiąt procent.

Wbrew pozorom narażone są na nie także osoby, które niedawno zrezygnowały z nałogu tytoniowego. Cząsteczki PM2,5 i PM10 przenikają do krwioobiegu przez pęcherzyki płucne i wraz z nią docierają do mózgu, wątroby, nerek i serca. Mogą nawet poprzez łożysko dostać się do organizmu płodu, co udowodniły badania przeprowadzone przez Queen Mary University w Londynie.

Dzieci matek, które oddychały smogiem, mogą mieć problemy oddechowe tuż po narodzeniu, niższą masę urodzeniową oraz zaburzenia rozwoju poznawczego. Długotrwała ekspozycja wiąże się także z obniżonym ilorazem inteligencji u dzieci do 12 roku życia, co potwierdzają dane Światowej Organizacji Zdrowia.

Jak chronić się przed smogiem?

Dieta wspierająca oczyszczanie organizmu

Przed skutkami smogu pomaga uchronić się odpowiednia dieta, na przykład spożywanie kwasów omega-3 zmniejsza skutki działania zanieczyszczeń na układ sercowo-naczyniowy i zmniejsza stan zapalny w organizmie. Produkty bogate w kwasy omega-3 to migdały, masło, olej rzepakowy, nasiona lnu, pestki dyni oraz tłuste ryby morskie.

Bardzo podobne właściwości wykazują także witaminy z grupy B, zwłaszcza B6 i B12. Znajdują się one w rybach, kaszy gryczanej, kurczaku, indyku, mleku, jajkach, wędlinach i serach. Badania przeprowadzone przez Columbia University wykazały, że suplementacja witaminami B może ograniczyć negatywny wpływ smogu na procesy epigenetyczne w komórkach.

Dla ochrony organizmu przed zanieczyszczeniami fundamentalne znaczenie mają także witamina C i E, które neutralizują wolne rodniki i wspomagają regenerację nabłonka oddechowego. Znaleźć je można w dzikiej róży, rokitniku, czarnej porzeczce, natce pietruszki, czerwonej papryce, brukselce, nasionach słonecznika, pestkach dyni, orzechach laskowych i migdałach.

Praktyczne sposoby minimalizacji ryzyka

Poza dietą istotne jest unikanie aktywności fizycznej na zewnątrz w godzinach szczytowego natężenia ruchu – między 7:00 a 9:00 oraz 16:00 a 19:00. W dniach ze stężeniem pyłów powyżej 100 µg/m³ warto ograniczyć wietrzenie mieszkań do minimum lub stosować nawiewniki okienne z filtrem antysmogowym.

Maski antysmogowe z filtrem FFP2 lub FFP3 zapewniają skuteczną ochronę przed pyłami PM2,5, pod warunkiem prawidłowego przylegania do twarzy. Bawełniane maseczki nie spełniają tej funkcji. Osoby z grup podwyższonego ryzyka powinny także regularnie kontrolować jakość powietrza za pomocą aplikacji i stacji pomiarowych przed wyjściem z domu.

Jak walczyć ze smogiem?

Systemy oczyszczania powietrza wewnętrznego

Nie jest to zadanie łatwe, ale możliwe dzięki specjalnym filtrom HEPA zatrzymującym cząsteczki pyłów PM2,5 i PM10 z efektywnością powyżej 99,97%. Do usuwania zanieczyszczeń gazowych, takich jak benzen, formaldehyd czy dwutlenek azotu, sprawdzi się zastosowanie oczyszczaczy z filtrem węglowym aktywnym.

Można też użyć specjalnych oczyszczaczy plazmowych, które oczyszczają, nawilżają i jonizują powietrze. Pewnym rozwiązaniem w walce ze smogiem jest również użycie roślin pochłaniających dwutlenek węgla z powietrza, sprawdzą się tu szczególnie skrzydłokwiat, sansewieria, chlorofitum oraz dracena. Należy jednak pamiętać, że rośliny doniczkowe to tylko uzupełnienie mechanicznych systemów filtracji, nie ich zamiennik.

Zmiany systemowe i transport niskoemisyjny

Obecnie w krajach, gdzie powietrze jest mocno zanieczyszczone, samorządy stawiają na ekologiczne autobusy elektryczne, metro oraz rozbudowaną sieć połączeń kolejowych. Mogą tu pomóc także dobrej jakości ścieżki rowerowe, bo jazda na rowerze – mimo narażenia na bezpośredni kontakt ze spalinami – w dłuższej perspektywie jest o wiele zdrowsza niż siedzenie w korkach w pełnym spalin samochodzie.

Skuteczna walka ze smogiem wymaga również termomodernizacji budynków, wymiany starych pieców węglowych na pompy ciepła lub kotły gazowe oraz edukacji społeczeństwa w zakresie spalania odpadów. Programy takie jak „Czyste Powietrze” czy „Stop Smog” oferują dofinansowanie do wymiany źródeł ogrzewania, co może znacząco ograniczyć emisję zanieczyszczeń w sezonie grzewczym.